و هندى و دروئيدى ياد كرده است ( جستارها دربارهء ارسطوى نخستين از ب . دومولين 97 - كروست 2 : 206 - فهرستهاى كهن مورو 30 ) . فيلون يهودى در سدهء 1 و اوسبيوس و كلمانس اسكندرانى گفته‌اند كه خردمندان يونانى تنها از خرد بهره نگرفتند بلكه از دفتر آسمانى عبرانى هم سود برده‌اند . اريستوبولس يهودى سدهء دوم پيش از مسيح گفته است كه يونانيان اگر چه از موسى پيامبر نامى نبرده‌اند ولى خيلى پيشتر از جنگ مديك ترجمهء يونانى تورات را در دست داشته‌اند . اين را هم گفته‌اند كه سفرهاى پنجگانهء تورات و كتب انبياء در آغاز سدهء نخستين در اسكندريه از عبرى به يونانى درآمده و شايد هم تا نيمهء دوم تا آغاز سدهء سوم در دسترس بت‌پرستان يونانى گذارده شده بود . كلام يهودى نيز با اين ترجمه و با نوشته‌هاى فيلون آغاز شده بود . اين ترجمه همان است كه تورات هفتادان يا السبعينية ( سپتانت ) خوانده مىشود همان ولگات كه در روزگار بازگشت يا رنسانس مانند قرآن نمىگذاردند كه در دست مردم گذارده شود ( تاريخ اسكلارشيپ ص 99 و 100 - ادب دينى شن و گروسه ص 192 ) . ابن ابى اصيبعه ( 1 : 72 ) مىنويسد كه در 278 پيش از مسيح در روزگار فيلادلفوس به درخواست يهودان همهء تورات را به يونانى در آورده و در برگهاى سيمين با حروفهاى زرين نوشته‌اند ( نيز فهرست دانشگاه 4 : 862 ) . بارى پدران كليسا هم نمىخواستند از انديشهء دينى پا فراتر نهند و مىپنداشتند كه دانش و فلسفه هم از دين برخاسته است . تا اينكه يوستينوس « 206 » در سدهء دوم خواندن فلسفه را روا نداشت و مسيحيان به رازها و امور دينى خويش پرداختند ( برون 29 ) .

--> ( 206 ) - Justinus